Ten tekst przeczytasz w 6 min.
od siebie słów kilka
Jezioro Żarnowieckie to jeden z największych zbiorników wodnych na Pomorzu Gdańskim, położony na północnych Kaszubach. Jezioro znajduje się w pobliżu miejscowości Nadole, Żarnowiec oraz Lubkowo. Od Morza Bałtyckiego dzieli je zaledwie kilka kilometrów. Mimo tak atrakcyjnego położenia okolica jeziora pozostaje stosunkowo mało rozwinięta turystycznie.
Jezioro ma charakter zbiornika polodowcowego, który w drugiej połowie XX wieku został silnie przekształcony przez człowieka. Jego poziom wody oraz część infrastruktury hydrotechnicznej zostały dostosowane do potrzeb elektrowni szczytowo-pompowej oraz planowanej elektrowni jądrowej. Z tego powodu okolica jeziora od wielu lat kojarzona jest z historią polskiej energetyki.
Sam zbiornik robi duże wrażenie swoją powierzchnią. W wielu miejscach przypomina bardziej niewielkie morze niż jezioro. Brzegi są jednak w dużej mierze trudno dostępne. Część terenów wokół jeziora ma charakter przemysłowy lub techniczny. W pobliżu znajdują się także instalacje energetyczne oraz pozostałości infrastruktury związanej z planowaną elektrownią atomową.
Paradoksalnie mimo ogromnego potencjału turystycznego okolica jeziora jest bardzo słabo zagospodarowana. Brakuje tu wyraźnie wytyczonych tras spacerowych i rowerowych wokół zbiornika. Nie ma także rozbudowanej infrastruktury gastronomicznej ani większych punktów widokowych.
W praktyce jedyną formą turystycznego wykorzystania jeziora są niewielkie przystanie i miejsca do wodowania łodzi. W kilku miejscach można spotkać małe pomosty oraz łodzie wędkarskie. Dla wielu odwiedzających największą ciekawostką pozostaje jednak historia niedokończonej elektrowni jądrowej, która przez lata była jednym z najbardziej tajemniczych projektów energetycznych w Polsce.
Historia jeziora i budowy elektrowni atomowej
Historia Jeziora Żarnowieckiego jest ściśle związana zarówno z procesami geologicznymi, jak i z powojenną historią polskiej energetyki. Sam zbiornik powstał w wyniku działalności lodowca podczas ostatniego zlodowacenia. Wody topniejącego lodowca utworzyły długie i stosunkowo głębokie jezioro rynnowe.
Przez wiele stuleci jezioro funkcjonowało przede wszystkim jako naturalny element krajobrazu oraz źródło utrzymania dla okolicznych mieszkańców. Rybołówstwo oraz drobne rolnictwo stanowiły podstawę lokalnej gospodarki. Okolica była spokojna i raczej słabo zaludniona.
Sytuacja zmieniła się w drugiej połowie XX wieku, kiedy rozpoczęto budowę dużych inwestycji energetycznych. W latach siedemdziesiątych rozpoczęto realizację projektu elektrowni szczytowo-pompowej Żarnowiec. Instalacja ta miała wykorzystywać różnicę poziomów między jeziorem a sztucznym zbiornikiem górnym znajdującym się na pobliskim wzniesieniu.
Elektrownia szczytowo-pompowa została ostatecznie ukończona i działa do dziś. Jej zadaniem jest magazynowanie energii poprzez pompowanie wody do górnego zbiornika w czasie nadwyżek energii oraz produkcja energii podczas jej zwiększonego zapotrzebowania.
Jeszcze większe znaczenie dla historii regionu miała planowana budowa pierwszej polskiej elektrowni jądrowej. W latach osiemdziesiątych rozpoczęto budowę elektrowni atomowej w pobliżu jeziora. Inwestycja była jednym z największych projektów energetycznych w historii PRL.
Na potrzeby elektrowni powstała rozbudowana infrastruktura techniczna oraz przemysłowa. Rozpoczęto budowę budynków reaktorów, instalacji pomocniczych oraz zaplecza energetycznego. Jezioro Żarnowieckie miało pełnić funkcję zbiornika wody chłodzącej dla elektrowni.
Budowa elektrowni była jednak prowadzona w bardzo trudnych warunkach gospodarczych. Pod koniec lat osiemdziesiątych projekt zaczęto coraz częściej krytykować. Wpływ na to miały zarówno problemy ekonomiczne, jak i katastrofa w Czarnobylu w 1986 roku.
Ostatecznie w 1990 roku podjęto decyzję o całkowitym wstrzymaniu budowy elektrowni jądrowej. Na placu budowy pozostały niedokończone konstrukcje oraz rozległa infrastruktura przemysłowa. Do dziś teren dawnej elektrowni jest ogrodzony i niedostępny dla zwiedzających.
Wokół dawnej inwestycji powstały także inne zakłady przemysłowe oraz infrastruktura energetyczna. Sprawiło to, że część terenów wokół jeziora ma dziś wyraźnie przemysłowy charakter.
Liczby
• powierzchnia jeziora: około 1430 ha
• długość jeziora: około 7,5 km
• szerokość maksymalna: około 2,6 km
• maksymalna głębokość: około 19 m
• wysokość lustra wody: około 1 m n.p.m.
• elektrownia szczytowo-pompowa: moc około 716 MW
Atrakcje i zabytki
• Skansen Zagroda Gburska i Rybacka w Nadolu. Jedno z najciekawszych miejsc w okolicy jeziora. Skansen prezentuje tradycyjne budownictwo kaszubskie oraz dawne życie rybaków i rolników. Znajduje się tu kilka historycznych budynków oraz wystawy poświęcone kulturze regionu.
• Elektrownia szczytowo-pompowa Żarnowiec. Jedna z największych tego typu elektrowni w Polsce. Choć obiekt nie jest typową atrakcją turystyczną, sam widok ogromnej infrastruktury energetycznej robi duże wrażenie. Elektrownia wykorzystuje górny zbiornik wodny znajdujący się na pobliskim wzniesieniu.
• Dawna elektrownia jądrowa Żarnowiec. Niedokończony kompleks elektrowni atomowej od lat budzi duże zainteresowanie. Teren jest ogrodzony i niedostępny dla zwiedzających. Mimo to wiele osób przyjeżdża w okolice jeziora właśnie z ciekawości dotyczącej tej inwestycji.
Ciekawostki o jeziorze
• Jezioro Żarnowieckie jest największym jeziorem na polskim wybrzeżu Bałtyku
• planowana elektrownia jądrowa miała być pierwszą w historii Polski
• inwestycja została zatrzymana w 1990 roku
• elektrownia szczytowo-pompowa działa do dziś i stabilizuje krajowy system energetyczny
• w pobliżu jeziora znajdują się liczne instalacje energetyczne i przemysłowe
Podsumowanie i parkowanie
Jezioro Żarnowieckie to miejsce, które budzi sporo ciekawości, ale w praktyce okazuje się dość rozczarowujące turystycznie. Sam zbiornik jest ogromny i naprawdę robi wrażenie. Problem polega na tym, że w większości miejsc trudno jest w ogóle się do niego dostać.
Brzegi jeziora są często zarośnięte albo zajęte przez tereny techniczne. W okolicy znajduje się także infrastruktura przemysłowa związana z energetyką. W pobliżu dawnej elektrowni powstało sporo zakładów i instalacji technicznych, które sprawiają, że część krajobrazu ma raczej przemysłowy charakter.
Dla wielu osób głównym powodem wizyty w tej okolicy jest niedokończona elektrownia atomowa. Niestety na teren budowy nie można wejść. Całość jest ogrodzona i pilnowana. Co prawda w internecie można znaleźć informacje o różnych „dziurach w płocie”, ale my takich rzeczy nie praktykujemy. Zwłaszcza jeśli obiekt sprawia wrażenie pilnowanego, dlatego na naszej stronie nie znajdziecie nigdy artykułów z takich miejsc.
Jeśli chodzi o typowo turystyczne atrakcje, to w zasadzie jedynym miejscem wartym zobaczenia w okolicy jest skansen w Nadolu. Poza tym jezioro pozostaje raczej ciekawostką niż realną atrakcją turystyczną.
Szczerze mówiąc, przyjazd nad samo jezioro raczej nie jest szczególnie wart zachodu. Jeśli ktoś jednak interesuje się historią energetyki w Polsce albo chce zobaczyć miejsce niedokończonej elektrowni atomowej, to może być ciekawy przystanek w trasie po północnych Kaszubach.
Jeżeli chodzi o parkowanie, w kilku miejscach przy jeziorze można znaleźć niewielkie zatoki parkingowe lub miejsca przy drogach lokalnych. Nie jest ich jednak dużo. W praktyce najlepiej zatrzymać się w pobliżu miejscowości Nadole lub przy lokalnych drogach prowadzących nad jezioro.
położenie
Galeria zdjęć z wyjazdu
